Nam dược trị Nam nhân

Vốn dĩ người dân Đà Nẵng đều có chung xuất phát điểm là người nông thôn nên ít hay nhiều đều lận lưng một vài bài thuốc nam để phòng khi trái gió trở trời. Từ bài thuốc giải cảm, ho gió, ho đờm, đau bụng quen thuộc đến những bệnh chuyên khoa như tiểu dắt, phù thận, sưng khớp… đều sử dụng cây lá quanh nhà để chữa trị.
Y sĩ Lê Thanh (ngồi) tư vấn khách hàng về cách chữa bệnh bằng thuốc nam tại quầy thuốc của mình. Ảnh: N.H
Y sĩ Lê Thanh (ngồi) tư vấn khách hàng về cách chữa bệnh bằng thuốc nam tại quầy thuốc của mình. Ảnh: N.H
Cây nhà lá vườn thành vị thuốc
Với địa hình đa dạng của Đà Nẵng, rừng núi, trung du và đồng bằng, cây lá không chỉ là nguồn thực phẩm mà còn là nguồn dược liệu phong phú cung cấp cho ngành y học cổ truyền (YHCT) thành phố được bảo tồn và phát triển.
Từ lâu, những cây lá tưởng chừng như quen thuộc như rau sam, rau răm, kinh giới, tía tô, sả, lá chanh… và những cây cỏ mọc hoang ngoài ruộng, ngoài rừng như cây vòi voi, chó đẻ, cóc mằn, mộc hương… đều có mặt trong những bài thuốc hay được dân gian truyền tụng. Không những thế, một số loài hoa đầy hương sắc như thược dược, ngọc lan, nhài, hoa hồng, mào gà và cả những loài thảo mộc không ăn được như chùm kết, cà độc dược, lá tre… đến động vật như con nhộng, con nhện, trứng gà, tiết vịt cũng có thể trở thành vị thuốc cứu người khẩn cấp.
Tại Bệnh viện YHCT Đà Nẵng, nhiều loại thuốc đã được bào chế từ các loại thảo dược được thu hái từ thiên nhiên. Ví như Cồn xoa bóp (Massage Tincture) được bào chế từ các vị thuốc Phụ tử, Đại hồi, Địa liền, Quế chi, Huyết giáp, Riềng ấm, Thiên niên kiện, Long não.
Về vấn đề sử dụng và phát triển nguồn dược liệu thuốc nam ở Đà Nẵng, bác sĩ Nguyễn Minh Sơn, Trưởng phòng Nghiệp vụ y - Sở Y tế thành phố, Chủ tịch Hội Đông y thành phố cho biết, đã có một thời gian khá dài, người dân quá lạm dụng tây dược để chữa bệnh và những bài thuốc nam quý giá của cha ông đã bị bỏ quên, thì nay, với khuynh hướng gần gũi thiên nhiên, cộng với việc sử dụng dược liệu chữa bệnh ít có tác dụng phụ, thì thuốc Nam đang được nhiều người dân ưa chuộng. Đây có thể được xem một “cú hích” để đánh thức và phát triển nguồn dược liệu phong phú ở thành phố Đà Nẵng.
Thực tế trước đây ở Đà Nẵng, các loài cây thuốc, ngoài có sẵn trong tự nhiên ra, chủ yếu cũng chỉ được trồng trong các vườn gia đình của các thầy thuốc YHCT để chủ động sử dụng chữa bệnh hoặc trồng ở Trạm y tế xã phường, gần như chỉ để làm mẫu, gần như chưa có mô hình chuyên canh nào trồng cây thuốc phát triển hàng hóa một cách bền vững. Một trong những lý do đó là thực trạng thuốc nam khai thác chỉ lòng vòng trong phạm vi y học dân gian và chữa bệnh nhân đạo từ thiện. Có quá nhiều tập quán và rào cản về cơ chế đấu thầu tập trung, quản lý cứng nhắc, nên dược liệu bản địa dù chất lượng tốt, hiệu quả cao vẫn chưa có thể vào hệ thống khám chữa bệnh YHCT cả y tế Nhà nước cũng như ở các phòng khám tư nhân.
Phát triển dược liệu bền vững
Vào cổng chợ Hàng Heo ở chợ Cồn, đi vào khoảng 100m là thấy tấm biển nhỏ trước một ki-ốt phía bên phải: Y sĩ Lê Thanh, chuyên bán dược liệu thuốc nam. Nữ chủ nhân quầy thuốc này tên họ đầy đủ là Võ Thị Lê Thanh, tốt nghiệp Cao đẳng Y tế Lâm Đồng năm 1983. Chị mở quầy hơn 10 năm nay, từ lúc vài chục vị đến nay đã lên tới trên 200 vị thuốc, ngoài bán lẻ tại chỗ còn đóng hàng bán sỉ cho các nơi có nhu cầu. Các loại cây, lá, hoa, quả, vỏ, củ, rễ... chất đầy cả quầy hàng, lan ra tới hiên. Khách mua về dùng cho chính mình hoặc người thân, thấy hiệu quả là giới thiệu cho người quen. Do được đào tạo bài bản, chị còn tư vấn cho khách hàng về công dụng và cách sử dụng dược liệu. Buổi sáng tôi đến gặp chị, thỉnh thoáng khách đến hỏi mua thuốc, làm gián đoạn câu chuyện.
Vừa tiện tay lấy thuốc cho khách, chị vừa nói: Hiệu quả nhất là các căn bệnh như viêm khớp, sỏi thận, sỏi mật, gút, viêm gan các loại... Như bệnh sỏi thận, chỉ cần dùng 3 vị gồm quả Sung khô, Râu mèo, Kim tiền thảo là khỏi ngay”.
Theo Đề tài nghiên cứu “Đánh giá thực trạng cây thuốc trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và đề xuất giải pháp bảo tồn, phát triển” của Bệnh viện YHCT Đà Nẵng, trên địa bàn thành phố hiện có ít nhất 6 quầy chuyên kinh doanh thuốc Nam ở chợ (2 ở chợ Mới, 4 ở chợ Cồn), tuy chủ yếu bán lẻ cho người sử dụng theo kinh nghiệm dân gian, nhưng có chủng loại phong phú (200 loài) với lượng tiêu thụ khá lớn, quy mô bán ra trên 40 tấn/năm/cơ sở.
Trước nhu cầu khám chữa bệnh YHCT ngày một lớn của nhân dân thành phố, năm 2018, Hội Đông y thành phố lập một vườn cây thuốc nam rộng 1.500m2 và trồng gần 80 loại cây tại thôn An Châu (xã Hòa Phú, huyện Hòa Vang), với kinh phí đầu tư gần 100 triệu đồng từ ngân sách thành phố và sự đóng góp của đội ngũ lương y, lương dược trên địa bàn Đà Nẵng. Năm nay, cũng tại Hòa Phú, Hội tiếp tục đầu tư trồng vườn thuốc nam thứ hai rộng 1.000m2.
Theo Lương y Phan Công Tuấn, Bệnh viện YHCT Đà Nẵng, để phát triển dược liệu bền vững, trước hết cần có cơ chế thông thoáng để Khoa Dược các Bệnh viện YHCT tự chủ tiếp cận đặt hàng các cơ sở khai thác, nuôi trồng, sản xuất dược liệu, tăng cường sử dụng thuốc từ dược liệu địa phương trong khám, chữa bệnh bằng YHCT từ các Trạm y tế xã, phường, các khoa YHCT quận, huyện đến BV tuyến tỉnh, Trung ương, trong hệ thống y tế Nhà nước vốn có tỷ lệ bao phủ BHYT gần 90% cả nước hiện nay...
Ở nước ta có rất nhiều cây thuốc Nam có tác dụng chữa bệnh rất hiệu quả. Trải qua nhiều thế hệ, ông cha ta đã đúc kết được nhiều bài thuốc chữa bệnh đạt hiệu quả cao. Ngoài thực vật, dân gian còn truyền khẩu việc sử dụng các bộ phận của động vật để chữa bệnh, đặc biệt các động vật hoang dã quý hiếm như nhung nai, mật gấu… Theo chúng tôi, vì lý do đạo đức và để bảo tồn động vật quý hiếm có nguy cơ bị tuyệt chủng, mọi người nên có ý thức hơn trong việc sử dụng các bộ phận động vật để chữa bệnh, nhằm để bảo tồn động vật quý hiếm và góp phần cân bằng sinh thái thiên nhiên.
Mong sao mọi người hãy sử dụng một cách có chọn lọc những cây thuốc - vị thuốc có sẵn ở địa phương mình đúng với câu đề xướng “Nam dược trị Nam nhân” (Dùng thuốc Nam trị bệnh cho người nước Nam) của danh y Tuệ Tĩnh để áp dụng chữa bệnh cho cộng đồng đạt hiệu quả cao nhất, góp phần cùng ngành y tế thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trên lĩnh vực y dược cổ truyền.
Như Hạnh- Báo Đà Nẵng
0
0